Hamayesh Arwin Alborz همایش آروین البرز <meta name= فصلنامه یافته های نوین در علوم اجتماعی، علوم تربیتی و روانشناسی SEPJR 3 1 2026 09 21 تبیین علّی تعارض میان عدالت رویه ای و اخلاق مراقبت در مدارس ایران: کاربست نظریه زمینه ای تبیین علّی تعارض میان عدالت رویه ای و اخلاق مراقبت در مدارس ایران: کاربست نظریه زمینه ای 480 498 FA تهمینه مستقیم دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز تهمینه مستقیم دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز 2026 08 29 مدیران مدارس ایران در تجربه ی روزمره ی خود، پیوسته با تعارضی دائمی میان التزام به اجرای دقیق بخشنامه ها (عدالت رویه ای) و پاسخگویی به نیازهای خاص و زمینه مند دانش آموزان و معلمان (اخلاق مراقبت) روبه رو هستند. پژوهش حاضر با هدف کشف شرایط علّی و زمینه ای بروز این تعارض، با استفاده از روش کیفی نظریه زمینه ای (رویکرد نظام مند اشتراوس و کوربین) انجام شد. مشارکت کنندگان پژوهش را مدیران مدارس دولتی و غیردولتی دوره ی ابتدایی و متوسطه، با سابقه ی مدیریت اجرایی، تشکیل دادند که با روش نمونه گیری هدفمند و سپس نظری انتخاب شدند و مصاحبه های نیمه ساختاریافته ی عمیق با آنان تا رسیدن به اشباع نظری داده ها (در حدود ۱۵ تا ۲۰ مصاحبه) ادامه یافت. داده ها طی سه مرحله ی کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که فشارهای دیوان سالاری (تعدد و تناقض بخشنامه ها، الزام به گزارش دهی، و ترس از بازرسی) در بستر کمبود منابع مالی و انسانی مدارس، و با میانجی گری نگرش اخلاقی و سبک رهبری فردی مدیر، به شکل گیری مقوله ی هسته ی پژوهش می انجامد: پدیده ای که «گیر کردن مدیر در دوراهی بخشنامه و وجدان» نام گذاری شد. مدیران برای مواجهه با این پدیده، راهبردهایی چون تفسیر خلاقانه ی بخشنامه، اجرای صوری، و مذاکره ی پنهان با اداره به کار می گیرند که پیامدهایی از فرسودگی شغلی تا انعطاف موفق را به دنبال دارد. یافته ها همچنین نشان می دهد که صورت بندی این تعارض در بافت متمرکز ایران، با محوریت ابهام بخشنامه ها و ترس از بازخواست اداری، با آنچه در ادبیات غربی درباره ی محدودیت منابع مطرح شده، تفاوت معناداری دارد. مدیران مدارس ایران در تجربه ی روزمره ی خود، پیوسته با تعارضی دائمی میان التزام به اجرای دقیق بخشنامه ها (عدالت رویه ای) و پاسخگویی به نیازهای خاص و زمینه مند دانش آموزان و معلمان (اخلاق مراقبت) روبه رو هستند. پژوهش حاضر با هدف کشف شرایط علّی و زمینه ای بروز این تعارض، با استفاده از روش کیفی نظریه زمینه ای (رویکرد نظام مند اشتراوس و کوربین) انجام شد. مشارکت کنندگان پژوهش را مدیران مدارس دولتی و غیردولتی دوره ی ابتدایی و متوسطه، با سابقه ی مدیریت اجرایی، تشکیل دادند که با روش نمونه گیری هدفمند و سپس نظری انتخاب شدند و مصاحبه های نیمه ساختاریافته ی عمیق با آنان تا رسیدن به اشباع نظری داده ها (در حدود ۱۵ تا ۲۰ مصاحبه) ادامه یافت. داده ها طی سه مرحله ی کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که فشارهای دیوان سالاری (تعدد و تناقض بخشنامه ها، الزام به گزارش دهی، و ترس از بازرسی) در بستر کمبود منابع مالی و انسانی مدارس، و با میانجی گری نگرش اخلاقی و سبک رهبری فردی مدیر، به شکل گیری مقوله ی هسته ی پژوهش می انجامد: پدیده ای که «گیر کردن مدیر در دوراهی بخشنامه و وجدان» نام گذاری شد. مدیران برای مواجهه با این پدیده، راهبردهایی چون تفسیر خلاقانه ی بخشنامه، اجرای صوری، و مذاکره ی پنهان با اداره به کار می گیرند که پیامدهایی از فرسودگی شغلی تا انعطاف موفق را به دنبال دارد. یافته ها همچنین نشان می دهد که صورت بندی این تعارض در بافت متمرکز ایران، با محوریت ابهام بخشنامه ها و ترس از بازخواست اداری، با آنچه در ادبیات غربی درباره ی محدودیت منابع مطرح شده، تفاوت معناداری دارد. https://sepjr.ir/downloadfilepdf/11095