همایش آروین البرز SEPJR 2 4 2026 05 07 واکاوی تجارب و تفاسیر دانش‌آموزان مقطع ابتدایی درخصوص نقش برنامه‌درسی پنهان در جهت‌دهی مهارت‌های اجتماعی آنان واکاوی تجارب و تفاسیر دانش‌آموزان مقطع ابتدایی درخصوص نقش برنامه‌درسی پنهان در جهت‌دهی مهارت‌های اجتماعی آنان 322 341 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA آرزو کارشناس ارشد برنامه درسی 2026 05 07 هدف پژوهش حاضر واکاوی تجارب و تفاسیر دانش‌آموزان پایه پنجم و ششم ابتدایی در خصوص نقش برنامه درسی پنهان در جهت‌دهی مهارت‌های اجتماعی آنان است. با رویکرد پژوهش کیفی و روش پژوهش پدیدارشناسی انجام شد. جامعه پژوهش شامل دانش‌آموزان دختر پایه پنجم و ششم ناحیه ۴ کرج واقع در استان البرز به همراه اولیای آنان در سال تحصیلی ۱۴۰2-۱۴۰1 بوده‌است. انتخاب نمونه مطابق هدف پژوهش و به صورت هدفمند از نوع ملاک محور (پایه پنجم ۱۱ نفر دانش آموز و ۶ نفر والد، پایه ششم ۱۱ نفر دانش آموز و ۶ نفر والد) انجام شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختار‌یافته و استفاده از سوالات باز و به جهت تحلیل داده‌ها از روش کدگذاری و مقوله‌بندی با نرم‌افزار اطلس انجام شد. یافته‌ها نشان‌دهنده نقش موثر برنامه‌درسی پنهان در جهت‌دهی به مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان که به صورت عملکرد در جو مدرسه و خانواده خود را نشان می‌دهد به سمت خود اتکایی، تلاشگری، قدرت تحلیل، خودشناسی، شهروند خوب در جامعه بودن و مسئولیت پذیری، مقابله با شرایط نامطلوب است. تجارب دانش‌آموزان از تاثیرات مثبت و منفی برنامه درسی پنهان بر مهارت‌های اجتماعی منطبق بوده و در ادامه نتایج پژوهش حاضر در خصوص تحلیل نظرات والدین نسبت به برنامه درسی پنهان در جهت‌دهی مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان پیرامون مهارت‌هایی همچون: قابلیت مدیریت امور، برخورداری از منطق، خودمحوری و روابط با خانواده؛ آنان شاهد تاثیرات مثبت و منفی برنامه درسی پنهان بر مهارت‌های اجتماعی فرزندانشان بودند. در می‌یابیم که برنامه درسی پنهان با مهارت‌های اجتماعی رابطه معنادار (مثبت و منفی) دارد، بر اساس یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که برنامه درسی پنهان با دریافت‌ها، نگرش‌ها و ارزش‌هایی که یک فراگیر از فرهنگ حاکم بر مدرسه دریافت می‌نماید، سبب ایجاد زمینه‌ای مثبت (عمیق شدن تجربیات یادگیری برای فراگیران) و منفی (اگر برنامه‌ریزان درسی به این عامل مهم توجه نکنند سبب ایجاد تهدیدی جبران ناپذیر برای آینده و بزرگسالی دانش‌آموز) خواهد بود. هدف پژوهش حاضر واکاوی تجارب و تفاسیر دانش‌آموزان پایه پنجم و ششم ابتدایی در خصوص نقش برنامه درسی پنهان در جهت‌دهی مهارت‌های اجتماعی آنان است. با رویکرد پژوهش کیفی و روش پژوهش پدیدارشناسی انجام شد. جامعه پژوهش شامل دانش‌آموزان دختر پایه پنجم و ششم ناحیه ۴ کرج واقع در استان البرز به همراه اولیای آنان در سال تحصیلی ۱۴۰2-۱۴۰1 بوده‌است. انتخاب نمونه مطابق هدف پژوهش و به صورت هدفمند از نوع ملاک محور (پایه پنجم ۱۱ نفر دانش آموز و ۶ نفر والد، پایه ششم ۱۱ نفر دانش آموز و ۶ نفر والد) انجام شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختار‌یافته و استفاده از سوالات باز و به جهت تحلیل داده‌ها از روش کدگذاری و مقوله‌بندی با نرم‌افزار اطلس انجام شد. یافته‌ها نشان‌دهنده نقش موثر برنامه‌درسی پنهان در جهت‌دهی به مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان که به صورت عملکرد در جو مدرسه و خانواده خود را نشان می‌دهد به سمت خود اتکایی، تلاشگری، قدرت تحلیل، خودشناسی، شهروند خوب در جامعه بودن و مسئولیت پذیری، مقابله با شرایط نامطلوب است. تجارب دانش‌آموزان از تاثیرات مثبت و منفی برنامه درسی پنهان بر مهارت‌های اجتماعی منطبق بوده و در ادامه نتایج پژوهش حاضر در خصوص تحلیل نظرات والدین نسبت به برنامه درسی پنهان در جهت‌دهی مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان پیرامون مهارت‌هایی همچون: قابلیت مدیریت امور، برخورداری از منطق، خودمحوری و روابط با خانواده؛ آنان شاهد تاثیرات مثبت و منفی برنامه درسی پنهان بر مهارت‌های اجتماعی فرزندانشان بودند. در می‌یابیم که برنامه درسی پنهان با مهارت‌های اجتماعی رابطه معنادار (مثبت و منفی) دارد، بر اساس یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که برنامه درسی پنهان با دریافت‌ها، نگرش‌ها و ارزش‌هایی که یک فراگیر از فرهنگ حاکم بر مدرسه دریافت می‌نماید، سبب ایجاد زمینه‌ای مثبت (عمیق شدن تجربیات یادگیری برای فراگیران) و منفی (اگر برنامه‌ریزان درسی به این عامل مهم توجه نکنند سبب ایجاد تهدیدی جبران ناپذیر برای آینده و بزرگسالی دانش‌آموز) خواهد بود. /downloadfilepdf/15782