سیاست تعارض منافع

فصلنامه یافته‌های نوین در علوم اجتماعی، علوم تربیتی و روانشناسی (SEPJR) بر اهمیت شفافیت و بی‌طرفی در تمامی مراحل انتشار مقاله تأکید دارد. وجود تعارض منافع بالقوه یا بالفعل می‌تواند بر قضاوت علمی و تصمیم‌گیری درباره یک مقاله تأثیر بگذارد؛ بنابراین، تمامی افراد مشارکت‌کننده در فرآیند انتشار مقاله موظف‌اند تعارض منافع مرتبط با مقاله را شناسایی و اعلام نمایند.

تعریف تعارض منافع

تعارض منافع زمانی ایجاد می‌شود که یک رابطه یا منفعت شخصی، مالی، حرفه‌ای، علمی یا سازمانی بتواند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر قضاوت، ارزیابی یا تصمیم‌گیری درباره یک مقاله تأثیر بگذارد.

وجود تعارض منافع لزوماً به معنای وجود رفتار نادرست نیست؛ اما اعلام شفاف آن برای حفظ اعتماد و سلامت فرآیند علمی ضروری است.

مسئولیت نویسندگان

تمامی نویسندگان موظف‌اند هرگونه تعارض منافع احتمالی مرتبط با مقاله را در زمان ارسال مقاله اعلام کنند.

مواردی که می‌تواند مشمول تعارض منافع باشد، شامل موارد زیر است:

• دریافت حمایت مالی برای انجام پژوهش؛

• داشتن ارتباط مالی با یک سازمان یا شرکت مرتبط با موضوع پژوهش؛

• روابط حرفه‌ای یا سازمانی مؤثر بر نتیجه پژوهش؛

• روابط شخصی یا خانوادگی با افراد یا سازمان‌های مرتبط؛

• مشارکت در فعالیت‌هایی که ممکن است بر قضاوت علمی درباره مقاله تأثیر بگذارد؛

• مالکیت فکری، ثبت اختراع یا منافع تجاری مرتبط با نتایج پژوهش؛

• سایر روابط یا منافع مستقیمی که ممکن است استقلال علمی نویسنده را تحت تأثیر قرار دهد.

در صورتی که هیچ تعارض منافعی وجود نداشته باشد، نویسنده مسئول باید این موضوع را به‌صورت صریح اعلام نماید.

نمونه عبارت برای اعلام نبود تعارض منافع

«نویسندگان اعلام می‌کنند که هیچ‌گونه تعارض منافع مالی، حرفه‌ای، شخصی یا سازمانی مرتبط با این مقاله وجود ندارد.»

مسئولیت داوران

داوران باید پیش از پذیرش داوری، موضوع مقاله را بررسی کرده و در صورت وجود هرگونه تعارض منافع احتمالی، آن را به دفتر نشریه اعلام کنند.

تعارض منافع می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• همکاری پژوهشی نزدیک با یکی از نویسندگان؛

• رابطه شغلی یا سازمانی مستقیم با نویسنده؛

• رابطه شخصی یا حرفه‌ای نزدیک؛

• رقابت علمی یا تعارض حرفه‌ای جدی؛

• داشتن منافع مالی مرتبط با نتایج مقاله؛

• هر شرایط دیگری که بتواند بی‌طرفی داور را تحت تأثیر قرار دهد.

در صورت وجود تعارض منافع مؤثر، نشریه می‌تواند از داور درخواست کند از ارزیابی مقاله خودداری نماید و مقاله را برای داوری به فرد دیگری ارسال کند.

مسئولیت سردبیر و اعضای هیئت تحریریه

سردبیر و اعضای هیئت تحریریه نیز موظف‌اند در صورت وجود تعارض منافع، موضوع را اعلام کرده و از تصمیم‌گیری درباره مقاله‌ای که ممکن است منافع شخصی یا حرفه‌ای آنان را درگیر کند، خودداری نمایند.

در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری درباره مقاله باید به فردی مستقل و فاقد تعارض منافع واگذار شود.

تعارض منافع مالی

هرگونه حمایت مالی، کمک‌هزینه پژوهشی، قرارداد تحقیقاتی، حمایت سازمانی یا منافع مالی مرتبط با پژوهش باید توسط نویسندگان به‌صورت شفاف اعلام شود.

اعلام حمایت مالی به‌خودی‌خود موجب رد مقاله نخواهد شد؛ هدف از این اعلام، ایجاد شفافیت درباره منابع مالی و روابط احتمالی مؤثر بر پژوهش است.

تعارض منافع غیرمالی

تعارض منافع محدود به مسائل مالی نیست. روابط علمی، حرفه‌ای، سازمانی، شخصی و رقابت‌های پژوهشی نیز ممکن است بر ارزیابی مقاله تأثیرگذار باشند.

از این رو، نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه باید هرگونه تعارض منافع غیرمالی مرتبط با مقاله را نیز اعلام نمایند.

نحوه اعلام تعارض منافع

نویسندگان باید وضعیت تعارض منافع را هنگام ارسال مقاله مشخص کنند.

در صورت وجود تعارض منافع، نویسنده مسئول باید ماهیت و ارتباط آن با مقاله را به‌صورت روشن توضیح دهد.

در صورت نبود تعارض منافع، عبارت مربوط به عدم وجود تعارض منافع باید در مقاله درج شود.

بررسی موارد اعلام‌نشده

چنانچه پس از ارسال یا انتشار مقاله مشخص شود که تعارض منافع مهمی اعلام نشده است، نشریه موضوع را بررسی خواهد کرد.

در صورت اثبات عدم اعلام تعارض منافع مؤثر، نشریه می‌تواند متناسب با شرایط، از نویسندگان درخواست توضیح یا اصلاح اطلاعات مقاله نماید و در موارد جدی، اقدامات لازم را مطابق سیاست‌های اخلاق نشر نشریه انجام دهد.

اصل استقلال علمی

تصمیم درباره پذیرش، اصلاح یا رد مقاله باید بر اساس کیفیت علمی، نتایج فرآیند داوری و سیاست‌های علمی نشریه انجام شود.

وجود یا عدم وجود تعارض منافع باید به‌صورت شفاف مدیریت شود و هیچ رابطه مالی، شخصی یا سازمانی نباید موجب ترجیح ناعادلانه یک مقاله یا نویسنده شود.

تعهد نشریه

SEPJR متعهد است تعارض‌های منافع اعلام‌شده را با حفظ محرمانگی اطلاعات مرتبط بررسی کرده و در صورت لزوم، اقدامات مناسب برای حفظ استقلال و بی‌طرفی فرآیند داوری و انتشار را انجام دهد.

هدف از اجرای این سیاست، افزایش شفافیت، حفظ اعتماد نویسندگان و داوران و حمایت از سلامت و اعتبار فرآیند انتشار علمی است.