با شتاب گرفتن گذار دموگرافیک و رشد جمعیت سالمند، پدیده «نسل ساندویچی» به چالش نوظهوری بدل شده است؛ نسلی که میان فشار مراقبت از والدین ناتوان و مسئولیت فرزندان محصور گشته است (حسینی و همکاران، 1400). این پژوهش با هدف واکاوی جامع پیامدهای روانی-اجتماعی این تجربه، به دنبال سنتز یافته‌های جهانی و بومی و تبیین نقش بافتار فرهنگی در تجربه مراقبت است. مطالعه حاضر با روش مرور سیستماتیک و رویکرد «سنتز روایی» انجام شد. با جستجو در پایگاه‌های استنادی معتبر (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵) و غربالگری بر اساس پروتکل PRISMA، تعداد ۲۰ مقاله پژوهشی اصیل (۱۰ مورد داخلی و ۱۰ مورد خارجی) انتخاب و با روش تحلیل محتوای کیفی و ترکیب مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. تحلیل‌ها نشان داد که مراقبت از والدین فراتر از یک وظیفه، بحرانی چندوجهی است که فرسودگی پیش‌رونده سلامت روان و جسم مراقبان را در پی دارد (Han & Lei, 2024). در سطح جهانی، تضاد نقش‌های شغلی و نابرابری جنسیتی برجسته‌تر است؛ اما یافته متمایز در مطالعات بومی، پارادوکس «رنج و تقدس» است. در فرهنگ ایران، باورهای مذهبی و «طرحواره ایثارگری» اگرچه معنابخش هستند، اما همزمان منجر به غفلت از خود و احساس گناه مزمن می‌شوند(باقری و همکاران، 1402). همچنین، برخلاف تصور رایج از همبستگی خانوادگی در شرق، توزیع ناعادلانه بار مراقبت، محرک اصلی تنش بین خواهر-برادران و افت کیفیت زندگی زناشویی مراقب است. در واقع، سرریز این تنش‌ها ثبات خانواده هسته‌ای و امنیت شغلی فرزندان را به مخاطره می‌اندازد.مراقبت از والدین تیغی دو لبه است که در فقدان حمایت‌های ساختاری، به فروپاشی روانی نسل ساندویچی می‌انجامد. تفاوت اصلی در این است که چالش غرب عمدتاً معطوف به کمبود خدمات است، در حالی که در ایران، فشار درونی برای «فرزند فداکار بودن» بار روانی را سنگین‌تر می‌کند. از این رو، سیاست‌گذاران باید با گذار از الگوی «مراقبت فردی» به «مراقبت شبکه‌ای»، مانع از تبدیل این بحران خانوادگی به یک معضل اجتماعی در نیروی فعال کشور شوند.

نسل ساندویچی فرسودگی مراقب تعارض کار خانواده پویایی‌های خانوادگی سنتز روایی.