اختلالات عصب‌رشدی مجموعه‌ای از شرایط بالینی هستند که به دلیل نقایص در رشد و تحول سیستم عصبی مرکزی ایجاد شده و منجر به محدودیت‌هایی در عملکردهای شناختی، اجتماعی و حرکتی می‌گردند. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل جامع و تخصصی نقش عوامل محیطی در اتیولوژی، بروز و تشدید این اختلالات در بازه زمانی کودکی و نوجوانی است. با توجه به پیچیدگی‌های ژنتیکی، نقش محیط به عنوان تعدیل‌گر یا محرک اولیه در فعال‌سازی مسیرهای آسیب‌شناختی اهمیت ویژه‌ای یافته است. روش تحقیق در این مطالعه از نوع مروری-تحلیلی بوده و با تکیه بر آخرین یافته‌های علوم اعصاب و روان‌شناسی تربیتی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که متغیرهایی نظیر وضعیت خانوادگی، تعاملات اجتماعی، آلاینده‌های محیطی و حتی ابزارهای نوین تکنولوژیک مانند هوش مصنوعی، بر ساختار و عملکرد مغز یادگیرندگان تأثیر مستقیم دارند. همچنین، مداخلات بهنگام عصب-روان‌شناختی و تمرینات یکپارچگی حسی می‌توانند اثرات مخرب محیط‌های نامطلوب را تعدیل کرده و کارکردهای اجرایی و حافظه فعال را بهبود بخشند. نتایج حاصل از این بازاندیشی علمی حاکی از آن است که محیط نه تنها به عنوان یک بستر فیزیکی، بلکه به عنوان یک نیروی اپی‌ژنتیک عمل می‌کند که می‌تواند بیان ژن‌های مرتبط با رشد عصبی را تغییر دهد. در نهایت، ضرورت تدوین پروتکل‌های جامع حمایتی برای کاهش عوامل استرس‌زای محیطی و تقویت ظرفیت‌های شناختی در کودکان دارای تأخیر رشدی مورد تأکید قرار گرفته است.

اختلالات عصب‌رشدی عوامل محیطی کارکردهای اجرایی مداخلات بهنگام علوم اعصاب تربیتی.