پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش تفکر نقادانه و خودآگاهی بر مسئولیت پذیری و انعطاف پذیری شناختی نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ ساله متوسطه دوم شهر تهران به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری با گروه کنترل انجام شد. نمونه گیری به روش خوشه ای چندمرحله ای انجام و ۴۵ نوجوان از مراکز مشاوره چهار ناحیه تهران انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه (تفکر نقاد، خودآگاهی، کنترل) گمارده شدند و ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه مسئولیت پذیری شخصی مرگلر و شیلد (۲۰۱۶) و انعطاف پذیری شناختی دنیس و وندروال (۲۰۱۰) بود که مداخلات طی ۸ جلسه ۹۰ دقیقه ای اجرا شد. داده ها با آزمون های ANCOVA، تحلیل واریانس مختلط و بن فرونی تحلیل شدند و نتایج نشان داد هر دو مداخله در افزایش مسئولیت پذیری و انعطاف پذیری شناختی نسبت به کنترل مؤثر بودند (0.0001<p). به طوری که در مسئولیت پذیری، آموزش خودآگاهی تأثیر بیشتری داشت و در انعطاف پذیری شناختی، آموزش تفکر نقادانه برتر بود. هر دو روش به عنوان مداخلات مؤثر در رشد مهارت های روان شناختی نوجوانان قابل توصیه هستند و بهره گیری از این مداخلات در نظام آموزشی می تواند گامی مؤثر در ارتقای سلامت روان و تربیت نسلی مسئول، متفکر و منعطف باشد.

انعطاف پذیری شناختی تفکر نقاد خودآگاهی مسئولیت پذیری نوجوانان